What is Artificial Intelligence?

Süni intellekt (Sİ) insan zəka və kompüter texnologiyasının birləşməsi ilə yaranmış sahədir. 1950-ci illərdə Alan Türinq “Turing testi” ilə süni intellektin ölçülməsini irəli sürdü və 1956-cı ildə Dartmouth konfransı süni intellekti rəsmi elm sahəsi kimi tanıtdı. İlk sistemlər qayda əsaslı proqramlar vasitəsilə sadə problemləri həll edirdi. 1970–1980-ci illərdə Sİ sahəsi “AI winter” dövrünü yaşadı. Bu zaman yüksək gözləntilər maliyyə dəstəyinin azalmasına səbəb oldu. 1990-cı illərdə isə maşın öyrənməsi (machine learning) inkişaf etdi və Sİ real problemləri həll etməyə başladı. 2000-ci illərdə neyron şəbəkələri və dərin öyrənmə sayəsində süni intellekt mürəkkəb məlumatları – şəkilləri, nitqi, mətnləri tanıyıb analiz edə bildi. Son illərdə isə “generativ AI və böyük dil modelləri” (GPT kimi) yaradıcı və adaptiv sistemlər formalaşdırdı, bu da Sİ-nin gündəlik həyatımıza və təhsilə inteqrasiyasını mümkün etdi. Beləliklə, süni intellektin təkamülü sadəcə texnologiyanın deyil, həm də nəzəri biliklərin inkişafı ilə paralel gedir və hələ də davam edir.

Təhsil sistemində yanaşmalar zamanla yenilənir və bu dəyişikliklər öyrənmə prosesinə daha çevik baxışı ön plana çıxarır. Süni intellekt əsaslı həllər tədrisə daha geniş prizmadan yanaşmağa imkan verir, şagirdin inkişafını mərhələli şəkildə izləməyi və proses boyu əldə olunan məlumatları nəzərə almağı mümkün edir. Bu yanaşma öyrənmənin yalnız nəticə deyil, bütöv bir inkişaf yolu kimi dəyərləndirilməsinə şərait yaradır.

Bu yanaşma:

• şagirdin güclü və zəif tərəflərinin erkən mərhələdə müəyyən edilməsinə,
• müəllimlərin daha dəqiq pedaqoji qərarlar verməsinə,
• tədris proqramlarının dinamik şəkildə yenilənməsinə imkan yaradır.

Bu yanaşma təhsil prosesinin daha çevik qurulmasına və konkret inkişaf hədəflərinə fokuslanmasına şərait yaradır.

Süni intellekt (Sİ) artıq LANDAU School-un İKT (İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları) kurikulumunun ayrılmaz tərkib hissəsidir. Burada məqsəd şagirdlərin Sİ-dən sadəcə istifadə etməsi deyil, bu texnologiyanı necə, nə zaman və hansı məqsədlə məsuliyyətlə tətbiq etməyi anlamalarını təmin etməkdir.

Hazırda şagirdlər İKT dərsləri çərçivəsində aşağıdakı əsas mövzularla tanış olurlar:

• Sİ-nin gündəlik həyatda istifadəsi – süni intellektin nə olduğu, real həyatda və təhsildə haralarda tətbiq edildiyi, öyrənmə və məhsuldarlığı necə dəstəklədiyi izah olunur.
• “Prompt” yazma bacarıqları – Sİ alətlərinə aydın, strukturlaşdırılmış və məqsədyönlü suallar vermək, doğru nəticə əldə etmək üçün düzgün ünsiyyət qurmaq öyrədilir.
• Sİ təhlükəsizliyi və etikası – məlumatların məxfiliyi, gözlənilən risklər, yanlış məlumatların tanınması və Sİ-dən məsuliyyətli istifadə anlayışları formalaşdırılır.
• Sİ-nin fənlər üzrə dəstəkçi kimi istifadəsi – fərdi öyrənmə, mövzuların təkrarı və müxtəlif fənlər üzrə məşq məqsədilə Sİ alətlərindən istifadə edilir.

Bu elementlərin hamısı İKT dərslərinə inteqrasiya olunub və mərhələli şəkildə tədris edilir.

Cari tədris ilindən etibarən süni intellekt LANDAU School-un İKT kurikulumunda ayrıca və rəsmi mövzu kimi yer alır. Yerli və beynəlxalq tədris proqramları üzrə 1–9 sinif şagirdləri aşağıdakı istiqamətlərdə bilik və bacarıqlar qazanırlar:

• Sİ etikası və təhlükəsizliyi;
• Sİ ilə işləyərkən düzgün və məsuliyyətli istifadə qaydaları;
• Yaşa uyğun Sİ alətlərinin seçilməsi və tətbiqi.

Bu sistemli yanaşma şagirdlərin yaş və akademik inkişaf səviyyəsinə uyğun şəkildə süni intellekt savadlılığını tədricən formalaşdırır.

Gələcək yeniliklər və növbəti addımlar

LANDAU School-da süni intellekt layihəsi davamlı inkişaf edən bir prosesdir. Yaxın dövr üçün bir neçə mühüm yenilik planlaşdırılır.

Sİ dəstəkli dərslər

Sİ-in dəstəyi ilə xüsusi dərslərin keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu dərslər çərçivəsində şagirdlər:

• keçilmiş mövzuları təkrar və möhkəmləndirə biləcək,
• müxtəlif fənlər üzrə istiqamətləndirilmiş dəstək alacaq,
• Sİ-dən müstəqil və məqsədyönlü öyrənmə üçün düzgün istifadə etməyi öyrənəcəklər.

Bu modeldə süni intellekt müəllimi əvəz etmir. Müəllimlər əsas istiqamətləndirici rolunu qoruyur, şagirdlərə əldə olunan məlumatları düzgün şərh etməyi, daha keyfiyyətli suallar verməyi və tənqidi düşünməyi öyrədir.

Müəllimlər üçün Sİ dəstəyi

Gələcək mərhələdə Sİ alətlərinin dərs planlaşdırılması və hazırlıq prosesində istifadəsi genişləndiriləcək. Bu yanaşma müəllimlərə:

• gündəlik işlərə sərf olunan vaxtı azaltmağa,
• fərqləndirilmiş tədris materialları hazırlamağa,
• yaradıcılıq və şagirdlərlə qarşılıqlı əlaqəyə daha çox vaxt ayırmağa imkan verəcək.

Nəticədə müəllimlər inzibati işlərə deyil, birbaşa tədris prosesinə fokuslana biləcəklər.

Süni intellektin təhsilə təsiri

Sİ-nin düşünülmüş və planlı şəkildə təhsilə inteqrasiyası LANDAU School qarşısında bir sıra strateji məqsədlər qoyur:

• fərdiləşdirilmiş dəstək vasitəsilə öyrənmə nəticələrinin yaxşılaşdırılması,
• müstəqil və özünü idarə edən öyrənmənin təşviqi,
• şagirdlərin gələcəyə hazır rəqəmsal və Sİ bacarıqları ilə təmin olunması,
• məktəbin təhsil sahəsində yenilikçi mövqeyinin qorunması.

LANDAU School-da süni intellekt bir trend kimi deyil, uzunmüddətli tədris aləti kimi qəbul olunur.

Süni intellektin təhsildə ən dəyərli üstünlüklərindən biri fərdi dəstək imkanlarıdır. Hər şagirdin öyrənmə tərzi və tempi fərqlidir. Süni intellekt bu fərqləri nəzərə alaraq əlavə tapşırıqlar, təkrar materiallar və tövsiyələr təqdim edir.

Bu dəstək alətləri:

• şagirdin özünəinamını artırır,
• müstəqil öyrənmə bacarıqlarını gücləndirir,
• akademik boşluqların vaxtında aradan qaldırılmasına kömək edir.

LANDAU School-da tətbiq olunan bu yanaşma şagirdin tədris prosesində tək qalmamasını təmin edir və davamlı müşayiət mexanizmi yaradır.

Gələcəkdə süni intellektin təhsil sistemində rolu daha da genişlənəcək. Virtual mentorlar, adaptiv tədris platformaları və real vaxt analizləri təhsilin ayrılmaz hissəsinə çevriləcək. Bu dəyişikliklər müəllimin rolunu azaltmır, əksinə, onu daha strateji və yaradıcı mövqeyə daşıyır.

LANDAU School bu dəyişikliklərə hazır olmaqla yanaşı, süni intellekti etik və pedaqoji prinsiplər çərçivəsində tətbiq etməyi prioritet hesab edir.

Müasir təhsilin gələcəyi texnologiya ilə insan faktorunun qarşılıqlı və balanslı istifadəsi əsasında formalaşır. Bu prosesdə süni intellekt tədrisi dəstəkləyən, öyrənməni daha çevik və effektiv edən mühüm vasitələrdən biri kimi ön plana çıxır.